Eerlijke vleesprijs

De TAPP Coalitie publiceerde 4 november het rapport 'Samen op weg naar een eerlijke beprijzing'. Dit rapport is gebaseerd op een rapport in opdracht van TAPP Coalitie ontwikkeld:

CE Delft/CLM onderzoeksrapport 'Duurzaamheidsbijdrage vlees' 

https://www.ce.nl/publicaties/2375/duurzaamheidsbijdrage-vlees

Zie youtube film over een eerlijke vleesprijs: https://www.facebook.com/Urgenda/videos/1250520385147249/?t=5

Landbouwminister Carola Schouten (LNV) zei afgelopen zomer in het AD al dat voedsel te goedkoop is. Zowel voor het milieu als voor boeren is de prijs te laag, zeker bij vlees. Zeventig procent van de bevolking is bereid om milieukosten in de vleesprijs op te nemen, bleek uit een enquête van Kieskompas onder ruim 4000 Nederlanders. De TAPP Coalitie heeft uitgezocht hoe die wens van de bevolking omgezet kan worden in wat we voor vlees betalen. Dit voorstel is in een poll voorgelegd aan de lezers van het AD. Daaruit blijkt dat 63% het voorstel steunt. 

Uit een enquête van DVJ Insights bleek al dat 54-62% van de stemmers op regeringspartijen VVD, CDA, D66 en CU akkoord gaat met een eerlijke vleesprijs, mits groenten en fruit goedkoper worden en boeren extra betaald krijgen.

 TAPP Coalitie Infographic.jpg

De TAPP-Coalitie heeft gerenommeerde bureaus CE Delft en Centrum Landbouw en Milieu een onderzoeksrapport laten uitbrengen waarin scenario's worden uitgewerkt voor een eerlijke vleesprijs, te betalen door de consument (bijvoorbeeld 2o eurocent per ons vlees extra, ter hoogte van de berekende negatieve externe milieu effecten). U kunt hier het onderzoeksrapport vinden en het bijhorende voorstel van de TAPP Coalitie gebaseerd op dit rapport. De opbrengst van de voorgestelde eerlijke vleesprijs (in de vorm van een accijns) bedraagt ruim 1 miljard euro per jaar. Dit wordt in ons voorstel gebruikt voor enerzijds verduurzaming van de veehouderij (gemiddeld ca.  20.000 euro per jaar per veehouder voor verbeteringen in dierenwelzijn, milieu, klimaat en biodiversiteit). Anderzijds gaat het om btw verlaging van groenten, fruit, aardappelen en vleesvervangers en om compensatie van lagere- en midden inkomens voor de gestegen prijs van vlees. Dit kan op diverse manieren en is een politiek besluit. Het zou kunnen in de vorm van een verhoging van de maandelijkse zorgtoeslag, voor de 4 tot 5 miljoen Nederlanders die een zorgtoeslag ontvangen. Zo gaan zij er 120 euro per jaar op vooruit, terwijl de eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees (2 euro per kg)  leidt tot 90 euro prijsverhoging per jaar (bij gemiddelde consumptie van vlees, namelijk 45 kg per Nederlander).  

De verwachting is dat ook lagere- en midden inkomens iets minder vlees gaan eten als gevolg van de maatregelen, omdat vlees in de winkel toch duurder wordt en vleesvervangers en (eiwitrijke) groenten relatief goedkoper worden. De eerlijke vleesprijs, wordt net als de frisdrank accijns geheven bij de producenten in Nederland (slachterijen) en importeurs, als het gaat om vlees voor de binnenlandse vleesconsumptie (een alternatief is dat supermarkten en horecabedrijven de afdracht doen). De export van vlees wordt niet belast. Voor de belastingdienst is de maatregel een uitdaging, maar wel uitvoerbaar, zo is bevestigd. Het gaat maar om een beperkt aantal slachterijen en importeurs waar de accijns wordt geheven en controle is goed mogelijk, al zal het net als bij andere maatregelen inspanningen kosten. Partijen die kosten moeten maken vanwege de invoering, krijgen een compensatie hiervoor.

De milieu impact van een dergelijke eerlijke vleesprijs is heel groot. Dit wordt hieronder in beeld gebracht geredeneerd vanuit eerdere studies. In het hierboven genoemde rapport van CE Delft en CLM zijn de nieuwste cijfers over milieuwinst te vinden. 

De TAPP coalitie denkt aan een Fonds Eerlijke Voedselprijzen waarin de meerkosten van de eerlijke vleesprijs terecht komt. Hieruit kunnen vergoeding aan boeren worden betaald voor te leveren maatschappelijke diensten op het gebied van klimaat, milieu, natuur en dierenwelzijn van 600 miljoen euro per jaar vanaf 2021, Dit, omdat er een grote transitie nodig in de manier waarop voedsel geproduceerd wordt in ons land, en de omslag onvoldoende tot stand komt via de vrije markt (mensen blijven kiloknallers kopen en supermarkten voeren een race to the bottom qua inkoopprijzen). 

Van de 600 miljoen euro zal ca. 200 miljoen euro nodig zijn voor dierenwelzijnsmaatregelen, ruim 300 miljoen euro voor klimaat- en milieumaatregelen, en ruim 90 miljoen euro voor natuurmaatregelen. Van de 600 miljoen euro is 103 miljoen euro bedoeld voor de varkenshouderij, 74 miljoen euro voor de pluimveehouderij, 322 miljoen euro voor de melkveehouderij en 101 miljoen euro voor de akkerbouw/overige teelten. Ook van koeien wordt (rund)vlees gemaakt. 

Onderbouwing effecten eerlijke vleesprijs  van 20 eurocent per ons vlees (consumptie in Nederland)

In de afgelopen jaren zijn een aantal rapporten verschenen die een btw verhoging of accijns op vlees hebben doorgerekend, met hun effecten voor het milieu, de verandering in consumptie en inkomsten voor de staatskas.

Tabel 1: effecten fiscale maatregelen op vleesconsumptie en klimaat

BTW verhoging op vlees (6 naar 19%) Effect lagere vleesconsumptie (%) Opbrengst per jaar in miljoen € Reductie broeikasgas in Mton CO2 eq./jaar
CE Delft 2012 ca. 11% 800 ca. 1,8 Mton
CE Delft /CLM 2003 7% 580 7%
PBL 2016 5% 750 0,4
Accijns op vlees Effect lagere vleesconsumptie (%)

Opbrengst per jaar in miljoen euro

Reductie CO2 eq. broeikasgassen (%)
CE Delft/CLM 2019 51% 1370 4,2 Mton (2,7 in NL)
CE/CLM 0,25€ /kg ca. 4% 336 ca. 4%
CE Delft  1 € /kg ca 11% ca 800 ca 1,7 Mton (11%)
CE Delft  2 € /kg ca. 18% ca 1400 ca. 3 Mton (18%)
CE Delft 3 € /kg ca 27% ca. 2000 ca. 4,5 Mton

Bron: CE Delft 2012: Milieu effecten van verbeter opties voor de Nederlandse eiwitconsumptie, zie figuur 12 en 13. 

CE Delft is in 2012 uitgegaan van de vleesconsumptie in 2011, die 2% hoger was dan in 2017. Zie https://files.wakkerdier.nl/app/uploads/2018/11/19150214/Rapport-vleesverbruik-2017-WUR.pdf

Daarom moet er een actualisering plaatsvinden van de geschatte opbrengst van een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees (2 euro/kg). Dit zal geen 1,4 miljard euro zijn per jaar, maar 1,37 miljard euro. Voor de zekerheid berekenen we de verwachtte opbrengst van een eerlijke vleesprijs nog op een andere manier. Veiligheidshalve houden we de lage schatting voor de belastingopbrengst van een accijns van 20 eurocent per ons vlees aan.

Tabel 2: opbrengst per jaar van een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees

Voorgestelde  eerlijke vleesprijs Opbrengst per jaar in miljoen € (op basis van vleesconsumptie in 2017, inclusief reductie effect van de heffing)
€0,20 /100 gram op alle vlees soorten bij slachterijen, slagers en vleesimporteurs voor Nederlandse consumptie

De opbrengst voor de staatskas van een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees is 1276 miljoen euro per jaar (uitgaand van 100 gram vlees per gemiddelde Nederlander per dag ofwel 638 miljoen kg vlees per jaar consumptie bij 17,28 miljoen Nederlanders in 2017, waarvan 47,5% varken, 20% rund en restant kip/ overig); inclusief effect van de eerlijke vleesprijs  (-18% minder vleesconsumptie), is de verwachtte opbrengst 1046 miljoen euro/jaar. Er zijn ook redenen om aan te nemen dat de vleesconsumptie niet 638 miljoen kg per jaar bedraagt maar 615 miljoen kg per jaar (zie redenatie hieronder). In dat geval betekent een 18% afname van de vleesconsumptie dat een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees afgerond oplevert voor de overheid: 1 miljard euro/jaar (504 miljoen kg vlees x 2 euro per kg vlees). Daarom houden we deze berekening aan voor de opbrengst van een eerlijke vleesprijs van 20 euro per 100 gram. 

Bronnen:

https://www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/pbl-2016-opties-voor-energie-en-klimaatbeleid_2393.pdf      

https://www.ce.nl/publicaties/1273/milieueffecten-van-verbeteropties-voor-de-nederlandse-eiwitconsumptie    

https://www.clm.nl/uploads/pdf/564-klant_betaalt_mee-web.pdf    

https://www.rivm.nl/publicaties/food-consumption-in-netherlands-and-its-determinants-background-report-to-what-is-on  en https://www.voedingscentrum.nl/nl/nieuws/nederlander-eet-meer-fruit-en-minder-vlees.aspx (100 gram vlees per persoon per dag voor de gemiddelde Nederlander).

Impact van een eerlijke vleesprijs

Op basis van de studie van CE Delft 2012 en een rapport van Blonk voor onderbouwing van de Nationale Week Zonder Vlees kan de impact berekend worden van een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees. 

Volgens de Nationale Week Zonder Vlees zou een Nederlander de volgende impact halen als iedereen 14,2% minder vlees zou eten (1 dag per week geen vlees gedurende 1 jaar, dus 1/7 deel van de normale hoeveelheid per week). De berekening is in eerste instantie gemaakt, zonder rekening te houden met een overstap op andere producten, als geen vlees meer wordt gegeten.

Bronnen: https://weekzondervlees.nl/waarom-doen-we-dit/ en https://weekzondervlees.nl/wpcontent/uploads/2018/12/Verantwoording-campagne-Nationale-Week-Zonder-Vlees-2019.pdf

6 kg vlees minder gegeten 
565 km rijden in een gemiddelde auto bespaard aan broeikasgassen; dat is 100 kg CO2 equivalent
Bijna 1000 liter water bespaard
66 vierkante meter per jaar verminderd landgebruik 

Bij 18% minder vlees consumptie per jaar gaat het dus om de volgende impact van een accijns op vlees van 2 euro/kg vlees per persoon:

Bijna 8 kg minder vlees (7,6 kg)
714 km rijden in een gemiddelde auto, ofwel 126 kg CO2 equivalent
ca. 1200 liter water bespaard
84 vierkante meter per jaar verminderd landgebruik 

De impact van een eerlijke vleesprijs van 20 eurocent per ons vlees kan berekend worden, als we weten hoeveel Nederlanders er vlees eten die dit als gevolg hiervan minder gaan doen. Er zijn volgens CBS in 2017 17,285 miljoen Nederlanders. Bron: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/bevolkingspiramide

In het rapport van Blonk voor de Nationale Week Zonder Vlees, is uitgegaan van de Voedsel Consumptie Peiling (VCP) 2016 van het RIVM voor de berekening van de vleesconsumptie van Nederlanders (1 t/m 79 jaar). Per dag eten Nederlanders  die vlees eten gemiddeld 110 gram vlees per dag, volgens de VCP 2016. Ongeveer 4% van de Nederlanders zijn volgens de VCP vegetariërs, wat bevestigd wordt door de Vegetariersbond, die uitgaat van 4-5% van de bevolking,  zie https://www.vegetariers.nl/serverspecific/default/images/File/Factsheetaantalvegetariers.pdf.

Daarnaast zijn in de VCP babies t/m 1 jaar en hoogbejaarden van 80 jaar en ouder niet meegerekend in de voedselpeiling VCP. In totaal gaat het volgens CBS hierbij om 966.000 Nederlanders die niet zijn meegerekend in de VCP, naast bijna 700.000 vegetariërs en veganisten (4%). Samen gaat dit om bijna 10% van de bevolking (9,6%). Als we uitgaan van 5% in plaats van 4% vegetariërs en veganisten omdat het om een groeiende groep gaat, valt 11% van de bevolking buiten het VCP onderzoek. 

Ook mensen boven de 79 jaar zullen vlees eten, en zelfs relatief veel blijkt uit onderzoek, maar als we er veiligheidshalve van uitgaan dat 11% van de Nederlandse bevolking buiten de gekozen bevolkingscategorie geen (of nauwelijks) vlees eet, gaat het om 15,38 miljoen Nederlanders die gemiddeld 110 gram vlees per dag eten, ofwel ruim 40 kg vlees per jaar (110 gram per dag x 365 dagen). 15,38 miljoen Nederlanders eten samen dan 615 miljoen kg vlees per jaar. Als een vleesaccijns van 20 eurocent per ons vlees leidt tot 18% minder vleesconsumptie, zal de consumptie van vlees afnemen met 110 miljoen kg vlees. 

Volgens de berekening van Blonk voor de Nationale Week zonder vlees is de milieu- impact van een week geen vlees eten (geen 770 gram vlees eten): 

13,3 kg CO2 equivalent reductie, vergelijkbaar met: 75,9 minder auto kilometers
130,3 liter waterbesparing
8,9 vierkante meter minder landgebruik per jaar

Als vlees dat niet meer gegeten wordt in die week vervangen wordt door een evenwichtig vegetarisch menu met o.a. vleesvervangers, eieren en noten, is de milieu impact van een week geen vlees eten volgens Blonk: 

10,2 kg CO2 equivalent reductie, vergelijkbaar met 58,1 minder autokilometers
142,3 liter water
5,8 vierkante meter minder landgebruik per jaar (m2/a) 

Het waterverbruik neemt bij overstappen van vlees naar een vegetarisch dieet volgens Blonk niet af, maar toe bij een week geen vlees eten, omdat met name noten relatief veel water nodig hebben. 

De milieu impact van 110 miljoen kg minder vleesconsumptie per jaar kan van bovenstaande cijfers worden afgeleid, zie tabel hieronder. 

Daarnaast zorgt 18% minder vleesconsumptie tot een besparing van een groot aantal dierenlevens: 18% van 185 miljoen kippen, 6,5 miljoen varkens en 141 duizend kalveren, dus afgerond 33 miljoen kippen, 1,2 miljoen varkens en 25.000 kalveren per jaar in Nederland. 

Bron: https://files.wakkerdier.nl/app/uploads/2018/11/19150214/Rapport-vleesverbruik-2017-WUR.pdf

Tabel 3: milieu impact van 18% minder vleesconsumptie bij een duurzaamheidsbijdrage van 2 euro/kg vlees:

Eerlijke vleesprijs 20 eurocent per ons vlees, zonder effect vervanging vlees door plantaardige eiwitten Eerlijke vleesprijs 20 eurocent per ons vlees, inclusief effect vervanging van vlees door vleesvervangers
110 miljoen kg minder vlees consumptie  110 miljoen kg minder vlees consumptie 
1,93 Mton CO2 eq. reductie  ca 1,45 Mton CO2 eq reductie 

11 miljard km rijden in een auto. 

(dit is dus minder dan wat CE Delft in 2012 berekende), maar het zijn 275.000 rondjes om de aarde van 40.000 km in een auto die bespaard worden.

8,4 miljard kg rijden in een auto

ofwel bijna 210.000 rondjes om de aarde in een auto van elk 40.000 km.

1294 miljoen vierkante meter per jaar verminderd landgebruik, ofwel 1294 km2 ofwel ruim 7 % van het Nederlandse landbouwoppervlak  Ca 830 km2 verminderd landgebruik, ofwel bijna 5% van het Nederlandse landbouw oppervlak van 1,768 mln ha. 
Levens bespaard van 33 miljoen kippen, 1,2 miljoen varkens en 25.000 kalveren/jaar Levens bespaard van 33 miljoen kippen, 1,2 miljoen varkens en 25.000 kalveren/jaar

Impact van een gezondheidstax op bewerkt en rood vlees in Nederland

Eind 2018 brachten onderzoekers van Oxford University een rapport uit over een health tax on meat: https://www.oxfordmartin.ox.ac.uk/news/health-meat-tax. Hierin wordt gepleit voor een belasting in rijke landen van ca. 100% op de prijs van bewerkt vlees en ca. 16% op de prijs van rood vlees om de gezondheidsschade van het eten van te veel bewerkt en rood vlees te minimaliseren. Zeker de helft van het vlees dat in Nederland wordt verkocht is bewerkt vlees. Rood vlees is rund-, varkens- en lamsvlees. Kip valt dus buiten het onderzoek.

De voorgestelde gezondheidsbelasting kan in 140 landen ingevoerd worden (in arme landen een lagere belasting) en zou dan meer dan 220,000 doden per jaar besparen en meer dan 40 miljard US$ besparen aan gezondheidskosten per jaar. In de bijlage van het rapport is voor afzonderlijke landen nagegaan wat de effecten zijn van invoering van een health tax op vlees. 

https://journals.plos.org/plosone/article/file?id=info%3Adoi/10.1371/journal.pone.0204139.s001&type=supplementary 

Voor Nederland zou een heffing van 115% op bewerkt vlees en 27% op rood vlees nodig zijn voor een optimaal gezondheidseffect. 

Dit leidt tot een 25% lagere consumptie van bewerkt vlees en tot 1680 minder doden in het jaar 2020, en 376 miljoen euro minder kosten aan gezondheidszorg die aan de vleesconsumptie gerelateerd zijn (430 miljoen USD). 

De heffingen zorgen voor een jaarlijkse belastingopbrengst in Nederland van 1,09 miljard euro (0,75 miljard USD voor bewerkt vlees en 0,49 miljard USD voor rood vlees, totaal 1,24 miljard USD). Als gevolg van de health tax gaan mensen wel meer niet-belaste eiwitten kopen zoals kip en melk. Voor gezondheid en milieu is dit een verbetering, de klimaatimpact van deze producten is per kilo veel lager dan van rund-, kalfs- en varkensvlees. Berekend is dat de energie inname door de health tax afneemt met gemiddeld 23 kcal/dag. Dit komt door een afname van 24 kcal/d door bewerkt vlees, 6 kcal/d voor rood vlees en 3 kcal/d voor olieën. Daartegenover staat een toename van kip, melk en eieren met resp.  6, 4 en 0,56 kcal/dag. 

Discussie Stichting Agrifacts (STAF) over juiste cijfers impact van een duurzaamheidsbijdrage van 2 euro per kg vlees. 

STAF heeft begin maart 2019 een verzoek ingediend bij de TAPP Coalitie om cijfers op een infographic over de impact van een eerlijke vleesprijs aan te passen omdat deze op twee punten niet helemaal correct zouden zijn. Deze infographic was verspreid via social media en stond op de website. STAF gaf o.a. aan: "Samengevat: het gaat om een afname van 1,4 megaton aan broeikasgassen (in CO2-eq)". (en niet 2 megaton). 

De True Animal Protein Price Coalition (TAPP Coalitie) is samen met partners op zoek naar de meest correcte cijfers over de (nadelige) milieu- en gezondheid effecten van vlees (en zuivel), omdat dit een ingewikkeld thema is waar cijfers elkaar soms tegenspreken en nieuwe rapporten nieuwe inzichten kunnen geven. Er is bijvoorbeeld onlangs een groot meerjarig onderzoeksprogramma gestart met subsidie van het Ministerie van LNV om de true price te berekenen van o.a. voedsel producten (Echte en eerlijke prijs van duurzame producten). 

Daarom verwelkomen wij ook het verzoek van STAF om na te gaan wat de meest kloppende cijfers zijn over de nadelige effecten van de consumptie van vlees. TAPP Coalitie baseert zich op een rapport van Hans Blonk, waarin is onderbouwd wat een week geen vlees eten oplevert voor onder andere het klimaat en verminderd landgebruik.  Uitgaande van dit rapport en het rapport van CE Delft uit 2012, en rekening houdend met de milieu effecten van het overstappen van het eten van vlees naar vleesvervangers, heeft de TAPP Coalitie berekend dat een accijns van 2 euro een klimaateffect heeft van bijna 1,5 megaton (Mton) CO2 equivalent. Ter vergelijking: dit is 40% van de klimaatopgave in de landbouw voor 2030, die 3,5 Mton CO2 equivalent bedraagt. Het klimaateffect van een duurzaamheidsbijdrage van 2 euro per kg vlees zonder rekening te houden met overstappen op vleesvervangers is bijna 2 megaton CO2 equivalent  (1,93 Mton, zie tabel 3). 

Het verschil van inzicht spitste zich toe op het presenteren van cijfers over de impact van geen vlees eten met of zonder daarbij rekening te houden met het eten van alternatieven voor vlees. Zowel op de website van de Nationale Week Zonder Vlees als op de website tappcoalitie.nl waren cijfers gepresenteerd van de milieu impact van geen vlees meer eten. Het is goed dat ook het netto klimaat effect wordt bekeken van het overstappen van vlees op vleesvervangers. Daarbij moet wel bedacht worden dat we in Nederland sowieso meer eiwitten eten dan nodig voor de gezondheid en iets minder (dierlijke/plantaardige) eiwitten eten over het algemeen dus geen kwaad kan en juist bevorderlijk is voor klimaat en gezondheid. Daarom is in het Klimaat Akkoord landbouw en landgebruik afgesproken dat er 10-15% minder eiwitten gegeten moeten worden. Bron: Landbouw+en+landgebruik+-+Impact+van+consumptie+op+klimaat.pdf. Een 18% lagere consumptie van vlees, wat bereikt kan worden met invoering van een duurzaamheidsbijdrage op vlees van 2 euro per kg vlees, draagt dus bij aan de doelen van het Klimaat Akkoord voor de landbouw om 10-15% minder eiwitten te gaan eten. In dit licht, zijn de cijfers van Blonk voor de Nationale Week Zonder Vlees zo gek nog niet, waarin alleen is gekeken naar de effecten van minder vlees eten (zonder te kijken naar effecten van vleesvervangers).  

Daarnaast gaat het in het verzoek van Stichting Agrifacts aan de TAPP Coalitie om een methodologisch verschil van berekenen van de vleesconsumptie van de gemiddelde (vlees etende) Nederlander. Blonk baseerde zich op een VCP onderzoek van Nederlanders tussen de 1-79 jaar. 

Het resultaat is dat de TAPP coalitie enkele cijfers iets heeft aangepast. Het gaat om

1)  de  berekende reductie van de vleesconsumptie per jaar (110 miljoen kg in plaats van 130 miljoen kg),

2) de berekende CO2 eq reductie in Mton en uitgedrukt. Dit getal is aangepast van 2 naar ca. 1,5 Mton CO2 equivalent. Dit getal voor broeikasgassen is ook uitgedrukt in het aantal rondjes om de wereld in een auto.

3) Verder zijn cijfers aangepast voor landgebruik en voor waterverbruik.

De infographic is hieronder te zien: 

Infographic_Design_dutch goede versie NL.jpg

Zo brengt de TAPP Coalitie in kaart hoe groot de schadelijke milieu-impact is van de consumptie van vlees en hoe nodig het is dat er een true price betaald (en vastgesteld) wordt voor de consumptie van vlees. Dit is goed voor alle Nederlanders. Een lagere consumptie van (met name bewerkt en rood) vlees is immers goed voor de volksgezondheid volgens de WHO, Gezondheidsraad en het Voedingscentrum. Een betere gezondheid leidt tot lagere zorgkosten voor ons allemaal. Een lagere consumptie van vlees is een van de goedkoopste manieren om broeikasgassen te verminderen volgens het RIVM. Er zijn geen subsidies voor nodig, we hoeven alleen onze aankopen in de supermarkt en in de horeca iets aan te passen en we worden en passant nog gezonder ook, terwijl we de boeren helpen met een beter inkomen voor maatregelen op het gebied van milieu, klimaat, natuur en dierenwelzijn.